Ως «προδιαγεγραμμένο έγκλημα» χαρακτηρίζουν οι Αρχές τη φονική έκρηξη στο εργοστάσιο της «Βιολάντα» στα Τρίκαλα, που στοίχισε τη ζωή σε πέντε εργάτριες της νυχτερινής βάρδιας. Η εκτεταμένη έρευνα της Διεύθυνσης Αντιμετώπισης Εγκλημάτων Εμπρησμού του Πυροσβεστικού Σώματος (ΔΑΕΕ), έπειτα από εισαγγελική παραγγελία για προκαταρκτική εξέταση, βρίσκεται σε πλήρη εξέλιξη, με στόχο να αποτυπωθούν με ακρίβεια τα αίτια της έκρηξης που προκάλεσε η διαρροή προπανίου, να καταγραφεί κάτω από ποιες συνθήκες η επιχείρηση έλαβε άδεια λειτουργίας, αλλά και να διαπιστωθεί τι έδειξαν οι έλεγχοι που είχαν γίνει κατά το παρελθόν.
Η έρευνα των ειδικών του Πυροσβεστικού Σώματος είχε ως αφετηρία τις δύο υπέργειες δεξαμενές προπανίου, οι οποίες έχουν μείνει άθικτες από την έκρηξη, καθώς είναι εγκατεστημένες στην πίσω πλευρά της βιομηχανικής μονάδας, σε απόσταση 30 μέτρων από το σημείο της φονικής έκρηξης. Η αφετηρία των σωληνώσεων είναι υπέργεια, ενώ στη συνέχεια θάβονται στο έδαφος σε βάθος περίπου ενός μέτρου.
Ωστόσο, σύμφωνα με πληροφορίες της Realnews, η ιδιοκτησία του εργοστασίου από το 2007 μέχρι και το 2025 είχε καταθέσει στις αρμόδιες υπηρεσίες συνολικά τέσσερις μελέτες επέκτασης και λειτουργίας μονάδων. Από αυτές, μόνο στη μία -συγκεκριμένα σε αυτή του 2019- γίνεται απλά λόγος για την ύπαρξη των δύο υπέργειων δεξαμενών προπανίου, ενώ δεν περιγράφεται η διαδικασία εγκατάστασης του δικτύου σωληνώσεων.
Παράλληλα, τον Φεβρουάριο του 2025 η ιδιοκτησία του εργοστασίου κατέθεσε στην Πυροσβεστική Υπηρεσία επικαιροποιημένο σχέδιο πυρασφάλειας και εν γένει ασφάλειας στους χώρους εργασίας και παραγωγής του εργοστασίου. Στο σχέδιο δεν υπήρχε ουδεμία αναφορά στο επίμαχο υπόγειο, στις υπέργειες δεξαμενές προπανίου, αλλά ούτε στις υπόγειες σωληνώσεις. Σημειώνεται πως αυτό το σχέδιο πυρασφάλειας έχει μείνει στα συρτάρια, καθώς, σχεδόν έναν χρόνο μετά την κατάθεσή του, ακόμα δεν υπάρχει γνωμοδότηση! Ειδικά σε ό,τι αφορά τις υπόγειες σωληνώσεις και τις μεθόδους μεταφοράς και τροφοδοσίας της αλυσίδας παραγωγής με προπάνιο, η νομοθεσία είναι σαφέστατη. Οι σωληνώσεις, εξαιτίας μεγάλης επικινδυνότητας του αερίου, πρέπει να κατασκευάζονται με ειδικές προδιαγραφές πάνω από το έδαφος, ενώ, σε περίπτωση που κάτι τέτοιο είναι αδύνατο, ορίζεται από τη νομοθεσία η «βύθισή» τους στο έδαφος σε βάθος 80 εκατοστών. Απαραίτητη προϋπόθεση είναι το αυλάκι που θα κατασκευαστεί για το δίκτυο να είναι ανοιχτό και οι σωλήνες να είναι βαμμένοι με κίτρινο χρώμα.
Αυτές οι προϋποθέσεις ορίζονται ώστε οι σωληνώσεις να είναι ορατές και εύκολα προσβάσιμες, προκειμένου ανά πάσα στιγμή οι αρμόδιοι να μπορούν να ελέγξουν τη λειτουργία τους, κυρίως αν υπάρχει διαρροή. Στην περίπτωση του εργοστασίου «Βιολάντα» στα Τρίκαλα, οι σωληνώσεις ήταν υπόγειες, χωρίς κανείς πλέον να είναι σε θέση να γνωρίζει αν έστω και έτσι είχαν τηρηθεί τα μέτρα ασφαλείας.
Το πρώτο πόρισμα
Σύμφωνα με το πρώτο πόρισμα της ΔΑΕΕ, η έκρηξη προκλήθηκε έπειτα από πολύμηνη διαρροή προπανίου στο υπόγειο δίκτυο μεταφοράς του επικίνδυνου αερίου. «Η διαρροή ήταν πολύμηνη, με αποτέλεσμα το αέριο να διεισδύσει σε βάθος 25 μέτρων, στο υπόγειο εγκατάστασης της υδραντλίας…», σημειώνεται στο πόρισμα.
Ο συγκεκριμένος υπόγειος χώρος, όπως διαπιστώθηκε, ουδέποτε δηλώθηκε. Ούτε στα έγγραφα για την επέκταση της βιομηχανίας, που είχαν κατατεθεί πριν από τρία χρόνια στην αρμόδια πολεοδομία, ούτε στο επικαιροποιημένο σχέδιο πυρασφάλειας που είχε κατατεθεί στην αρμόδια υπηρεσία του Πυροσβεστικού Σώματος τον Φεβρουάριο του 2025.
Επίσης, το υπόγειο-«φάντασμα» δεν διέθετε αισθητήρες ανίχνευσης αερίων, σύστημα πυρασφάλειας, σύστημα εξαερισμού, ούτε καν παράθυρο για την ανανέωση του αέρα. Οι ελλείψεις αυτές το μετέτρεψαν σε μια «βραδυφλεγή βόμβα», που συσσώρευε επί μήνες προπάνιο, εξαιτίας ρηγμάτων που υπήρχαν στον υπόγειο σωλήνα. «Το γεγονός αυτό μετέτρεψε το υπόγειο σε μια εν δυνάμει υπερ-βόμβα που απλά χρειάστηκε έναν μικρό σπινθήρα από την αντλία πίεσης νερού ώστε να τινάξει στον αέρα την πιο σύγχρονη εγκατάσταση του εργοστασίου και να κόψει με ιδιαίτερα βίαιο τρόπο το νήμα ζωής των πέντε εργατριών που δούλευαν ακριβώς πάνω από το υπόγειο, στις ταινίες παραγωγής δίπλα στους φούρνους…», αναφέρεται χαρακτηριστικά στο πόρισμα.
Ο σωλήνας που είχε διαρραγεί και έχανε προπάνιο ήταν στην εξωτερική πλευρά του υπογείου. Λόγω κλίσης του εδάφους, το προπάνιο διείσδυε στο υπόγειο. Πώς προκλήθηκε, όμως, η διάβρωση του σωλήνα; Μια εξήγηση που δίνεται από ειδικούς αφορά έναν συνδυασμό πράξεων και φαινομένων. Αρχικά, η κακοκαιρία «Daniel» το 2023 στάθηκε η αφορμή ένα μεγάλο μέρος του προαυλίου του εργοστασίου να βυθιστεί για ημέρες στα νερά της πλημμύρας. Το σημείο που ήταν θαμμένοι οι σωλήνες προπανίου είχε πλημμυρίσει, γεγονός που πιθανότατα διάβρωσε το έδαφος.
Εν συνεχεία, το σημείο όπου περνούσαν υπόγεια οι σωληνώσεις ασφαλτοστρώθηκε. Η κίνηση φορτηγών που μετέφεραν τα προϊόντα στα σημεία διανομής ήταν συνεχείς από το συγκεκριμένο σημείο, προκαλώντας πιέσεις που πιθανότατα προκάλεσαν το ρήγμα στις σωληνώσεις μεταφοράς προπανίου.
O πρόεδρος των αξιωματικών Πυροσβεστικού Σώματος, Κωνσταντίνος Τσίγκας, εξηγεί στην «R» τη μεθοδολογία που χρησιμοποίησαν οι συνάδελφοί του προκειμένου να καταλήξουν σε ένα σαφές πόρισμα: «Τα έμπειρα στελέχη της ΔΑΕΕ, με επαγγελματισμό και τεχνογνωσία, ξεκίνησαν την έρευνά τους από την άθικτη μονάδα διοχέτευσης προπανίου. Σκάβοντας και ακολουθώντας τις σωληνώσεις που οδηγούσαν στην εγκατάσταση, φαίνεται να κατάφεραν, με χρήση υγρού αζώτου, να εντοπίσουν σημεία στη διαδρομή τους όπου υπήρχε διάτρηση που ενδεχομένως προκάλεσε την έκρηξη. Το νομοθετικό πλαίσιο που αφορά επιχειρήσεις που κάνουν χρήση υγραερίου είναι ξεκάθαρο, αναλυτικό και αυστηρό και επιβάλλει συγκεκριμένα μέτρα τα οποία πρέπει να τηρούνται».
Τέσσερις έλεγχοι
Σύμφωνα με δηλώσεις της υπουργού Εργασίας και Κοινωνικής Ασφάλισης, Νίκης Κεραμέως, οι επιθεωρητές εργασίας μόνο μέσα στο 2025 πραγματοποίησαν τέσσερις ελέγχους στο εργοστάσιο της μπισκοτοβιομηχανίας «Βιολάντα» στο πλαίσιο της εποπτείας για την τήρηση της εργατικής νομοθεσίας.
Οπως ανέφερε η υπουργός, «κάθε απώλεια ανθρώπινης ζωής, είναι τραγωδία», διευκρινίζοντας ότι η Αρχή ελέγχει καταγγελίες και διενεργεί και αυτεπάγγελτους ελέγχους, ενώ τα ζητήματα πυροπροστασίας είναι αρμοδιότητα της Πυροσβεστικής.
Σύμφωνα με πληροφορίες της «R», οι έλεγχοι διενεργήθηκαν από την Ανεξάρτητη Αρχή Επιθεώρησης Εργασίας και αφορούσαν κυρίως ζητήματα διαχείρισης των διαλειμμάτων, καταγραφής του χρόνου εργασίας, καθώς και τις συνθήκες υγείας και ασφάλειας των εργαζομένων. Σε έναν από τους ελέγχους συμμετείχε και το εργατικό κέντρο της περιοχής.
Κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού πραγματοποιήθηκαν στοχευμένοι έλεγχοι για την τήρηση της νομοθεσίας σε συνθήκες καύσωνα, με έμφαση στη θερμική καταπόνηση των εργαζομένων. Παράλληλα, τον περασμένο Νοέμβριο καταγράφηκε εργατικό ατύχημα, όταν εργαζόμενη τραυματίστηκε στο χέρι από μηχάνημα στο οποίο, σύμφωνα με πληροφορίες, έλειπε συγκεκριμένο εξάρτημα ασφαλείας.
Ο έλεγχος της ανεξάρτητης Αρχής γι’ αυτό το περιστατικό δεν έχει ακόμη ολοκληρωθεί, προκειμένου να συνταχθεί το προβλεπόμενο δελτίο. Σημειώνεται ότι το συμβάν γνωστοποιήθηκε από την εταιρεία, ως όφειλε, σύμφωνα με τον νόμο. Παράλληλα, οι πληροφορίες αναφέρουν ότι κατά τη διάρκεια των ελέγχων του 2024 στην επιχείρηση είχε επιβληθεί πρόστιμο για παράβαση της εργατικής νομοθεσίας ή για μη πλήρη τήρηση των συνθηκών υγείας και ασφάλειας.
Ζητούν δικαίωση
Την ίδια στιγμή, συγκλονισμένες παραμένουν οι οικογένειες των πέντε εργατριών που βρήκαν τραγικό θάνατο μετά την έκρηξη και την πυρκαγιά στο εργοστάσιο «Βιολάντα». Μέσα σε κλίμα οδύνης και συγκίνησης, συγγενείς και φίλοι οδήγησαν τις σορούς της Βασιλικής Σκαμπαρδώνη, μητέρας δύο παιδιών, της Ελενας Κατσαρού, μητέρα ενός παιδιού, της Σταυρούλας Μπουκουβάλα, μητέρας τριών παιδιών, της Αναστασίας Νάσιου, μητέρας τριών παιδιών, και της Αγάπης Μπουνόβα στην τελευταία τους κατοικία.
«Δεν μπορώ καν να μιλήσω, δεν έχουμε άλλα δάκρυα… Εχασα το παιδί μου άδικα. Υπάρχει δικαιοσύνη. Πιστεύω σε αυτήν», είπε στην «R» o πατέρας της 42χρονης Βασιλικής Σκαμπαρδώνη, ξεσπώντας σε κλάματα. Συντετριμμένη, η αδελφή της προσπαθεί να κρατήσει την ψυχραιμία της: «Είμαστε συγκλονισμένοι και βυθισμένοι στο πένθος. Ακόμη δεν μπορούμε να πούμε τίποτα… Εφυγαν άδικα».
Ο θείος ενός ακόμη θύματος, της 45χρονης Ελενας Κατσαρού, ζητά δικαίωση. «Δεν μπορώ να μιλήσω. Δεν έχω λόγια, Είμαστε σε σοκ. Θέλω να τιμωρηθούν όσοι φταίνε γι’ αυτή την τραγωδία», είπε. Η Ελενα, όπως και οι άλλες τέσσερις γυναίκες, δούλευε νυχτερινό ωράριο προκειμένου να μπορεί να βρίσκεται με τα παιδιά της.
Η 65χρονη Αγάπη Μπουνόβα, εκτός από μητέρα ήταν και γιαγιά. Περίμενε να βγει στη σύνταξη για να μπορέσει να χαρεί το εγγονάκι της που είχε πάρει το όνομά της. Κανείς από τους δικούς της ανθρώπους δεν μπορεί να πιστέψει το κακό που τους βρήκε.
Βαρύ το πένθος και για την οικογένεια της 56χρονης Αναστασίας Νάσιου, η οποία είχε έρθει μόλις πριν από έξι μήνες στην Ελλάδα από τη Γερμανία όπου ζούσε από το 1988. Η άτυχη γυναίκα εργαζόταν νυχτερινή βάρδια στο εργοστάσιο για να συμπληρώσει ένσημα και να βγει στη σύνταξη.
Θρήνος και για τη 47χρονη Σταυρούλα Μπουκουβάλα, μητέρα τριών παιδιών. Ο γιος της, Αγγελος, με δηλώσεις του, συγκλόνισε το πανελλήνιο. «Δεν ήταν στη μοίρα της να φύγει τόσο νέα με τόσο άδικο και βίαιο τρόπο. Η μοίρα της ήταν να ζήσει μέχρι τα βαθιά γεράματα. Κάποιοι μας στέρησαν αυτό που είχαμε και αξίζαμε. Η μητέρα μου έκανε τα πάντα για εμάς. Πήγαινε σε αυτό το μέρος, που αποδείχθηκε ότι ήταν τριτοκοσμικό», δήλωσε.
Θα διευρυνθούν οι κατηγορίες
Την περασμένη Τρίτη το βράδυ, ο ιδιοκτήτης της βιομηχανίας Κωνσταντίνος Τζιωρτζιώτης, ο τεχνικός ασφάλειας και ο τεχνικός βάρδιας συνελήφθησαν με τις κατηγορίες της ανθρωποκτονίας από αμέλεια, της πρόκλησης έκρηξης και εμπρησμού από αμέλεια καθώς και της πρόκλησης σωματικών βλαβών κατά συρροή. Την Τετάρτη οδηγήθηκαν στον εισαγγελέα και αφέθηκαν ελεύθεροι έως ότου ολοκληρωθεί η δικογραφία.
Νομικές πηγές αναφέρουν ότι στην υπόθεση υπάρχουν δύο δεδομένα. Το πρώτο είναι η διεύρυνση του κατηγορητηρίου που θα αντιμετωπίσουν οι υπεύθυνοι της μονάδας, ειδικά εφόσον επιβεβαιωθούν δικαστικά οι εξωφρενικές αυθαιρεσίες που εντοπίζονται στο εργοστάσιο. Το δεύτερο αφορά την αύξηση του αριθμού των κατηγορουμένων, καθώς αναμένεται να συμπεριληφθούν εργολάβοι των εργασιών που έγιναν στο εργοστάσιο αλλά δεν δηλώθηκαν ποτέ, αλλά ακόμα και αξιωματούχοι υπηρεσιών που ενέκριναν τη λειτουργία του.
