Την επέκταση του χρόνου παραγραφής της εφορίας από την πενταετία στη δεκαετία, εφόσον διαπιστώθηκαν σοβαρές παραβάσεις στον ΦΠΑ, ακόμη και αν αυτές ανακαλύπτονται μετά την πενταετία, προβλέπει νέα απόφαση του Συμβουλίου της Επικρατείας.
Πρόκειται για την υπ. αριθμ. 365/2026 απόφαση του ανωτάτου ακυρωτικού δικαστηρίου, η οποία ανοίγει ζήτημα για τον χρόνο παραγραφής των φορολογικών υποθέσεων και του χρόνου που έχει η εφορία για να διενεργήσει φορολογικό έλεγχο.
Ειδικότερα, το ΣτΕ έκρινε ότι η παραγραφή και στο ΦΠΑ είναι δεκαετής, όταν η εικονικότητα τιμολογίων προκύπτει από έκθεση ΣΔΟΕ, η οποία εκδόθηκε μετά το πέρας της πενταετίας.
Ο χρόνος παραγραφής του δικαιώματος της εφορίας να ελέγξει έναν φορολογούμενο είναι πέντε χρόνια από το έτος υποχρέωσης υποβολής της φορολογικής δήλωσης. Δηλαδή για το έτος 2020, η δήλωση έπρεπε να υποβληθεί το 2021 οπότε οι υποθέσεις παραγράφονται τον ερχόμενο Δεκέμβριο του 2026.
Η επέκταση του χρόνου της παραγραφής από τα 5 στα 10 έτη επιτρέπεται μόνο όταν μετά την πενταετία υποπέσουν στην αντίληψη της ΑΑΔΕ, νέα στοιχεία, τα οποία αποκαλούνται συμπληρωματικά και τα οποία δεν ήταν δυνατόν να ήταν σε γνώση της ΑΑΔΕ εντός της πενταετίας.
Παράδειγμα, οι κινήσεις των τραπεζικών λογαριασμών παραγράφονται αυστηρά στην πενταετία, καθώς τα δικαστήρια έχουν κρίνει, πως, η ΑΑΔΕ είχε τα χρονικά περιθώρια εντός της πενταετίας να τις ελέγξει και δεν δικαιολογείται παράταση.
Τα νέα δεδομένα
Η νέα απόφαση του ΣτΕ δημιουργεί νέα δεδομένα, καθώς, δέχεται ότι μπορεί η παραγραφή να παραταθεί, ακόμα και με στοιχεία που γνωστοποιούνται μετά την πενταετία.
Στη συγκεκριμένη υπόθεση που εκδίκασε το ΣτΕ, απέρριψε αίτηση αναίρεσης εταιρείας που ελέγχθηκε, σε βάρος της οποίας είχαν καταλογιστεί διαφορές ΦΠΑ 348.508 ευρώ και 85.399,21 ευρώ για τις χρήσεις 2004 και 2005, με πρόσθετο φόρο 120% και πρόστιμα του άρθρου 6 του ν. 2523/1997, λόγω λήψης και καταχώρισης εικονικών και πλαστών τιμολογίων.
Η εταιρεία ισχυρίστηκε ότι το δικαίωμα του Δημοσίου είχε υποπέσει στην πενταετή παραγραφή, διότι η «ενιαία φορολογική διοίκηση» γνώριζε εγκαίρως τα κρίσιμα στοιχεία και επομένως δεν επρόκειτο για «νέα συμπληρωματικά στοιχεία».
Η παράβαση περιέχεται σε έκθεση του τότε ΣΔΟΕ, το οποίο είναι μέρος του φορολογικού μηχανισμού, οπότε η υπόθεση ήταν σε γνώση της εφορίας και άρα δεν δικαιολογείται παράταση του χρόνου παραγραφής.
Όμως το Ανώτατο Δικαστήριο απέρριψε τον ισχυρισμό και δέχτηκε την άποψη της ΑΑΔΕ, σύμφωνα με την οποία μπορούν να χαρακτηριστούν «συμπληρωματικά στοιχεία» εκθέσεις του ΣΔΟΕ, παρότι εκδόθηκαν μετά την πενταετία.
Οι συνέπειες
Ο χρόνος παραγραφής των φορολογικών υποθέσεων αποτελεί μια μόνιμη διελκυστίνδα μεταξύ της ΑΑΔΕ και των φορολογουμένων με εκατοντάδες υποθέσεις να έχουν εκδικαστεί από τα διοικητικά δικαστήρια και η εν λόγω ετυμηγορία του ΣτΕ φέρεται να «κλειδώνει» τη δεκαετία ως χρόνο παραγραφής για τις υποθέσεις ΦΠΑ.
Η γενική αρχή που είχε παγιωθεί μετά τις αποφάσεις της Ολομέλειας του ΣτΕ από το 2017 και επιβεβαιώθηκε και με μετέπειτα αποφάσεις επέβαλλε την πενταετία ως τον κανόνα για την παραγραφή, προκειμένου να διασφαλίζεται η ασφάλεια δικαίου και να μην είναι εκτεθειμένοι στον φορολογικό έλεγχο οι φορολογούμενοι για απεριόριστο χρόνο.
Η νομοθεσία προσαρμόστηκε στη νομολογία του ΣτΕ, αλλά ο νόμος προβλέπει και «παραθυράκια» για την ύπαρξη «συμπληρωματικών στοιχείων» που περιέρχονταν εκ των υστέρων σε γνώση της φορολογικής αρχής, ανοίγοντας το παράθυρο για τη δεκαετή παραγραφή.
Η εφαρμογή αυτής της διάταξης στον ΦΠΑ, ειδικά όταν συνδέεται με εικονικά τιμολόγια και πορίσματα του παλαιού ΣΔΟΕ, είχε δημιουργήσει αντικρουόμενες ερμηνείες στα δικαστήρια ουσίας, με πολλούς να υποστηρίζουν ότι η δράση του ΣΔΟΕ εντός του στενού κρατικού μηχανισμού δεν μπορεί να θεωρηθεί «εξωγενές» συμπληρωματικό στοιχείο.
Δεν είναι ασπίδα προστασίας
Με την απόφαση 365/2026, το Β’ Τμήμα του Συμβουλίου της Επικρατείας έκρινε ότι όταν πρόκειται για εκτεταμένη φοροδιαφυγή μέσω εικονικών τιμολογίων, πρακτική που στρεβλώνει ευθέως την απόδοση του ΦΠΑ και στερεί πολύτιμα έσοδα από τα δημόσια ταμεία, η έκθεση ελέγχου του ΣΔΟΕ αποτελεί νόμιμο έρεισμα για την ενεργοποίηση της δεκαετούς προθεσμίας παραγραφής.
Το σκεπτικό της απόφασης βασίζεται στη διάκριση της βαρύτητας των αδικημάτων και στον εντοπισμό προσδοκώμενων εσόδων που αποκρύφτηκαν σκόπιμα.
Επίσης κρίθηκε ότι η έκδοση και λήψη εικονικών στοιχείων συνιστά εξ ορισμού δολία πρακτική που αποσκοπεί στη συστηματική εξαπάτηση των φορολογικών αρχών, ενώ οι εκθέσεις του ΣΔΟΕ, ως ειδικού ελεγκτικού σώματος με ανακριτικές αρμοδιότητες, φέρουν αυξημένη αποδεικτική ισχύ.
Όταν μια τέτοια έκθεση ολοκληρώνεται μετά την πενταετία, παρέχει στη φορολογική διοίκηση στοιχεία που δεν ήταν αντικειμενικά δυνατόν να εντοπιστούν από έναν τυπικό έλεγχο γραφείου εντός της αρχικής προθεσμίας.
Ακόμη η απόφαση αναφέρει πως, η παραγραφή δεν μπορεί να λειτουργεί ως ασπίδα προστασίας για υποθέσεις βαριάς μορφής φοροδιαφυγής, εφόσον οι ελεγκτικοί μηχανισμοί έχουν εισφέρει συγκεκριμένα και συμπαγή στοιχεία εικονικότητας.
Σε κάθε περίπτωση, την η απόφαση αυτή θα αξιοποιήσει η ΑΑΔΕ, ως «δεδικασμένο» και για άλλες υποθέσεις που εκκρεμούν στα δικαστήρια, ανοίγοντας έναν νέο κύκλο προσφυγών στα διοικητικά δικαστήρια και για υποθέσεις που αφορούν αποκλειστικά στον ΦΠΑ, αυξάνοντας το χρόνο της «φορολογικής αβεβαιότητας».
